9 lekcji z książki “Luka behawioralna”

okładka książki luka behawioralna
Wstęp 

Media przesycone są informacjami, poradami i wskazówkami dotyczącymi finansów. Dlaczego więc tak wiele osób ma kłopoty finansowe i traci pieniądze? Bardzo łatwo jest zrzucać winę na gospodarkę albo rynki finansowe — a jednak rozwiązanie problemu ukrywa się w decyzjach, jakie sami podejmujemy. Jako doradca finansowy, Carl Richards bardzo ubolewał nad tym, że osoby, na których mu zależało, popełniały raz za razem te same błędy. Richards obserwował, jak wielki wpływ na ich decyzje finansowe miały emocje. Nazwał to zjawisko — zwracając uwagę na różnicę pomiędzy tym, co powinniśmy robić, a tym, co naprawdę robimy — behavior gap. Używając prostych rysunków do pokazania tej różnicy, odkrył, że jak tylko ludziom uda się zrozumieć swój błąd, to natychmiast zaczynają zachowywać się o wiele rozsądniej. 

Dlatego postanowił napisać książkę „Luka behawioralna”. Lekcje z jego książki pokażą Ci jak wyciszyć chaos informacyjny i skupić się na własnych celach, a w kolejnym kroku podejmować mądre i świadome decyzje finansowe. Dowiesz się, jak zabezpieczyć swoją przyszłość, aby żyć lepiej.

carl richards autor książki luka behawioralna

Carl Richards jest certyfikowanym doradcą finansowym i twórcą kolumny Sketch Guy, która pojawia się co tydzień w The New York Times od 2010 roku. Był również bohaterem w Marketplace Money, Oprah.com i Forbes.com. Ponadto Carl jest często głównym mówcą na konferencjach poświęconych planowaniu finansowemu i wydarzeniach związanym z edukacją wizualną na całym świecie.

Lekcje z książki „Luka behawioralna”

  

1. Luka behawioralna to różnica pomiędzy tym, co powinniśmy robić, a tym, co w rzeczywistości robimy.

Jak często łapiesz się na robieniu czegoś, czego nie powinnaś/powinieneś robić, jak na przykład sięganie po trzeci kawałek ciasta w czasie diety? To jest właśnie luka behawioralna — zjawisko, które bierze się z naszej naturalnej konstrukcji, żeby unikać bólu, a jednocześnie, żeby szukać przyjemności i bezpieczeństwa.

Jej efektem jest także nasze zachowanie stadne, kiedy zachowujemy się dokładnie tak samo, jak otaczający nas ludzie, bez cienia zastanowienia się i próby podjęcia własnych decyzji. Czujemy się po prostu bezpieczniej, myśląc, że to, co robi większość, jest właściwe.

Dobrym tego przykładem była bańka inwestycyjna dotcomów w latach 90. Wydawało się, że to łatwy sposób na zarobek, wobec czego przeciętni konsumenci zapożyczali się, aby zainwestować w akcje firm informatycznych. Kiedy indeks NASDAQ stracił ostatecznie połowę swej wartości, obudzili się z kredytami hipotecznymi i często mało wartymi akcjami. Ten sposób myślenia jest podstawą każdej bańki inwestycyjnej. To właśnie luka behawioralna: ludzie ulegają emocjom i przestają działać racjonalnie. Chcąc zasypać tę lukę, nie opieraj swoich decyzji na aktualnie dominujących trendach i pamiętaj o przeszłości: bańce dotcom’owej, słynnej bańce na rynku nieruchomości czy kryzysie bankowym z 2008 roku. Wszystkie te przykłady podkreślają znaczenie ostrożnego inwestowania, które unika pułapki ogromnych wzrostów i spadków spekulacyjnych.

Kolejnym błędem w inwestowaniu jest zbytnia pewność siebie. W 1990 roku Long-Term Capital — fundusz inwestycyjny prowadzony przez laureatów Nagrody Nobla — odczuł tę lekcję na własnej skórze. Zaślepiony swoimi osiągnięciami naukowymi w dziedzinie ekonomii zarząd funduszu wyliczył, że nie może stracić więcej niż 35 milionów dolarów dziennie. Tymczasem na początku lat 90. stracił jednego dnia 553 miliony dolarów. Nie możemy przewidzieć przyszłości — możemy jedynie kontrolować własne emocje.

 2. Zamiast uganiać się za najlepszą inwestycyjną okazją na świecie, oprzyj swoje decyzje na osobistych celach.

Jeżeli kiedykolwiek zastanawiałaś/eś się nad najlepszą inwestycją na świecie, zadawałaś/eś sobie złe pytanie. Planowanie przyszłości to próba uchwycenia balansu pomiędzy wydawaniem na życie a oszczędzaniem. Inwestowanie, czyli nabywanie aktywów zwiększających nasz dochód, to tylko jeden z elementów tego balansu. Inwestycje o wysokim zwrocie oczywiście mogą szybciej zabezpieczyć Cię finansowo, pozwolić wcześniej przejść na emeryturę lub pomóc rozpocząć nową karierę. W rzeczywistości nie da się jednak przewidzieć dokładnie zwrotu z inwestycji, dlatego tak trudno jest znaleźć tę najlepszą.

Zamiast uganiać się za tym mitycznym jednorożcem, szukaj inwestycji, które pomogą Ci osiągnąć wcześniej zamierzone cele. Zadaj sobie pytanie: jaka inwestycja będzie najlepsza dla mnie? Odpowiedź zależeć będzie od wielu czynników: Twojej osobowości, obecnych oszczędności, czy nawet karty kredytowej, jaką posiadasz. Kiedy na przykład Twoim celem jest odłożenie na studia dla dzieci 200 tysięcy złotych, zacznij oszczędzać w stabilnym funduszu inwestycyjnym 18 lat przed tym, kiedy wybiorą kierunek studiów:)

Ludzie rzadko podchodzą do inwestycji w ten sposób — kupują i sprzedają akcje na podstawie prasowych rekomendacji, jakby kupowali karty kolekcjonerskie, bez spójnej strategii. Nie popełniaj tego błędu. Wybieraj produkty inwestycyjne tylko wtedy, kiedy pomagają Ci osiągnąć Twój cel. W ten sposób unikniesz emocji z tym związanych.

 

3. Ignoruj ogólnikowe porady finansowe, jakie spotykasz w mediach.

Większość z nas uwielbia udzielać porad — powoduje to, że czujemy się lepsi i ważniejsi. I właśnie dlatego ich znaczna część jest bezużyteczna — często przekazujemy wiedzę ogólnikową i nie bierzemy pod uwagę konkretnej sytuacji, a to ważne, zwłaszcza jeśli chodzi o kwestie finansowe.

Dobry plan finansowy może być odpowiedni dla jednej osoby, podczas gdy kogoś innego może prowadzić do katastrofy. Większość z nas myśli jednak, że czytając prasę ekonomiczną znajdzie sposób na zawojowanie giełdy. To tak jakby każdemu, kto zamierza schudnąć, wystarczyła porada: musisz codziennie ćwiczyć. A co jeśli mam chorobę serca?

Co więcej, w przypadku większości ekspertów i doradców inwestycyjnych zachodzi konflikt interesów — czujemy to pod skórą, kiedy nie pytamy sprzedawcy w salonie Toyoty, czy aby nie lepiej kupić Hondę. Jest więc wiele powodów, by być sceptycznym. Dobra wieść jest taka, że jeśli nauczysz się dostrzegać słabe lub nieistotne porady, nauczysz się jak docierać do tych przydatnych dla Ciebie. Możesz przestać uganiać się za idealną inwestycją bądź portfolio. Zamiast tego stwórz własne portfolio skrojone pod Ciebie i Twoją aktualną wiedzę o rynku i dostosowuj je podczas zmian.

4. Pieniądze mogą kupić trochę szczęścia, lecz poza tym, są jedynie narzędziem służącym do osiągania osobistych celów.

Dlaczego tak wielu z nas walczy o bezpieczeństwo finansowe? Ponieważ chcemy być szczęśliwi i zapewnić dobre życie naszym bliskim. Prawdziwe szczęście wynika jednak z naszych oczekiwań i pragnień, a nie z tego ile zarabiamy. Według badań noblisty Daniela Kahnemana szczęście jest mocno skorelowane z dochodem tylko u ludzi zarabiających nie więcej jak 75 tysięcy dolarów rocznie. Powyżej tego poziomu, ten związek zaciera się — ludzie przeceniają zatem znaczenie pieniędzy. Przestań więc się za nimi uganiać i zacznij myśleć o swoich wartościach i celach. W ten sposób przestaniesz podejmować decyzje finansowe pod wpływem emocji, a swoje aktywa dostosujesz do wyznawanych wartości.

jak inwestować

5. Mainstreamowe media wzmacniają stadną mentalność i w ten sposób utrudniają nam podejmowanie własnych decyzji.

Pomimo iż chcemy być dobrze poinformowani o sytuacji ekonomicznej i tym, co się dzieje na rynkach, słuchamy raczej mainstreamowych mediów, które propagują zachowania stadne. W ten sposób wszyscy czują się bezpieczniejsi, bo robią to, co inni, choć często intuicja podpowiada im zupełnie co innego. Tymczasem podążanie za tłumem może być kosztowne, o czym świadczą wcześniej wspomniane bańki inwestycyjne. Ceny pewnych aktywów zostają przewartościowywane przez tłum słyszący w telewizji, że warto w coś inwestować. W ten sposób większość sztucznie podbija cenę, co zachęca kolejnych nieświadomych inwestorów, aż do momentu korekty… Media oczywiście próbują często raportować szkodliwe zachowania rynkowe, lecz w chaosie informacyjnym nie jesteśmy w stanie przesiać istotnych danych. Przykładem mylnej informacji był artykuł zatytułowany „America’s back”, który ukazał się w 2010 roku w The Economist — przytaczał on liczne dane i wskaźniki świadczące o kończącym się kryzysie gospodarczym. Jak się później okazało, przewidywania ekonomistów nie sprawdziły się i gospodarka miała kolejne kłopoty. Zasada niepodążania za tłumem i ostrożnego podchodzenia do mainstreamowych mediów wydaje się więc oczywista. Nie martw się tyle o pieniądze, oczyść umysł i odetnij się od większości ogólnikowych informacji, a zacznij skupiać się na swoich wartościach oraz celach — pamiętaj, że pieniądze to tylko narzędzie, które pomaga Ci je osiągać.

 

6. Utrzymaj obraną drogę, jeśli chodzi o finanse, przygotowując się na niespodzianki i modyfikując swoje portfolio, gdy zajdzie taka potrzeba.

Jaka jest różnica pomiędzy planowaniem a formułowaniem planu? Planując, próbujemy przewidzieć przyszłość, lecz zawsze popełnimy jakieś błędy. Nie róbmy więc tego — po prostu się na nią przygotujmy.

Decyzje dotyczące przyszłości podejmuj na podstawie tego, co wiesz teraz — nie wywróżysz tego, co się stanie. Autor przytacza swój własny przykład: w 2004 roku kupił dom za 575.000 dolarów, za który poprzedni właściciel zapłacił 400.000 dolarów. Wartość domu podskoczyła do miliona w 2007 roku, lecz autor, zamiast go sprzedać i zrealizować niebagatelny zysk, próbował przewidzieć przyszłość. Założył, że ceny nadal będą rosły, tymczasem rynek nieruchomości runął, a wartość domu spadła poniżej kredytu, za jaki go nabył. Na nieszczęście na niestabilnych rynkach finansowych takie sytuacje zdarzają się często. Jak sobie z tym radzić? Należy dokonywać stałych korekt kursu, aby się na nim utrzymać, dostosowując się do zmiennych okoliczności. Skup się raczej na krótszym okresie — na przykład trzyletnim niż piętnastoletnim. W ten sposób dalekosiężny cel nie przesłoni ciągłych zmian rynkowych.

 

7. Racjonalne inwestycje wymagają od nas uczciwości wobec samych siebie.

Emocje czynią nas ludźmi, lecz są najgorszym doradcą inwestycyjnym. Jak ich unikać podejmując decyzje?

A/ Bądź uczciwy wobec siebie. Dobre inwestycje wymagają zarówno wiedzy, umiejętności, jak i szczęścia. Często mądre decyzje prowadzą do dobrych inwestycji, czasami mamy po prostu fart.

B/ Wykonuj zawsze tzw. test nocny. Zadaj sobie pytanie: jeżeli dziś w nocy ktoś sprzedałby wszystkie Twoje aktywa, które z inwestycji odkupiłbyś jutro? Ta teoretyczna sytuacji pozwoli Ci pozbyć się niektórych inwestycji. Często przywiązujemy się do nich emocjonalnie, nie dlatego że są dobre, lecz dlatego, że się do nich przyzwyczailiśmy. Jeżeli odpowiedź na pytanie „czy odkupiłabym/odkupiłbym te akcje jutro rano?” brzmi: NIE — pozbądź się ich.

C/ Nie inwestuj w coś, tylko dlatego, że jest trendy. Zainwestuj w coś, co pozwoliłoby Ci przejść na emeryturę.

 

8. Zawsze bierz pełną odpowiedzialność za własne decyzje, lecz pamiętaj, że nie zawsze masz pełną kontrolę nad wynikiem.

Jeżeli masz tendencję do zrzucania winy na innych, będzie Ci niezwykle trudno uporządkować finanse. Często spotykamy osoby, które wierzą, że drogie ubrania i BMW w leasingu zrobią z nich ludzi sukcesu. Tymczasem często popadają w ten sposób w długi i jeżeli chcą wyjść na prostą, muszą wziąć za to odpowiedzialność. Zacząć ciężką pracę, która będzie wymagała od nich wytrwałości i cierpliwości.

Kolejnym kluczem do poprawy finansów jest ciągłe sprawdzanie swoich założeń dotyczących tego, co naprawdę wpływa na naszą sytuację finansową — często bowiem skupiamy się na mało istotnych rzeczach. Autor, dowiedziawszy się o tańszej benzynie w stacji na drugim końcu miasta, postanowił tam pojechać i zaoszczędzić. W drodze przemyślał jednak, że zaoszczędzi 2 dolary, tankując do pełna — dokładnie tyle, ile zużyje na dotarcie na miejsce. Nawet tak błahe plany, jak próba zaoszczędzenia na paliwie, wymagają od nas solidnej analizy:) Niemniej jednak nawet najgłębsza analiza nie uchroni nas przed nieprzewidywalnym efektem. Możemy wydać oszczędności życia na najlepsze studia naszego dziecka, lecz jeśli ono będzie miało inne życiowe plany i po ich ukończeniu zapragnie być wolontariuszem w Afryce, lepiej zaakceptujmy z góry fakt, iż nie zawsze mamy pełną kontrolę nad własnymi inwestycjami.

 

9. Kiedy podejmujesz decyzje finansowe, nie komplikuj i bądź nudny.

Proste rozwiązania przybliżają nas do celu, podczas gdy zbytnie komplikowanie spraw finansowych nas spowalnia. Przykładem jest cały rynek fitness i odchudzania wart 40 miliardów dolarów w samym USA. Wszyscy wiedzą, iż spożywanie mniejszej ilości kalorii i regularne ćwiczenia są najlepszym rozwiązaniem, by osiągnąć lepszą sylwetkę — konsumenci jednak kupują tysiące planów treningowych, cudownych diet, suplementów i magicznych produktów spożywczych. Większość niestety nie osiąga celu — gdyby osiągała, rynek nie byłby tyle wart:) Tymczasem rozwiązanie jest proste: nie komplikuj. Zamiast kupować drogie produkty i usługi idź codziennie rano pobiegać. Podobnie rzecz ma się, jeśli chodzi o finanse. Lepszy jest powolny, lecz stały wzrost kapitału. Chcąc go stworzyć, musisz unikać pokusy natychmiastowej gratyfikacji, szybkiego zysku. Pozwoli to ograniczyć częste i niespodziewane straty. Brzmi nudno, lecz nie jest to wadą, jeśli chodzi o finanse. Wydawaj mniej, niż zarabiasz, odkładaj często drobne kwoty, spłać kredyt, unikaj dużych strat. Takie nudne podejście do pieniędzy okazuje się najlepsze w długim okresie.

Podsumowanie

Często występuje różnica pomiędzy tym, co powinniśmy, a tym, co w rzeczywistości robimy.

Jest to tzw. luka behawioralna i w wielu przypadkach uniemożliwia nam podejmowanie mądrych decyzji finansowych. Chcąc ją zasypać, musimy podjąć konkretne działania — być uczciwym wobec siebie oraz dogłębnie analizować czynniki wpływające na nasze decyzje finansowe. Kluczem do dobrych inwestycji jest niekomplikowanie spraw i branie za nie pełnej odpowiedzialności. Najlepszym sposobem na osiągnięcie celów inwestycyjnych i finansowych jest dostosowanie ich do naszych celów osobistych. W ten sposób nasze decyzje finansowe będą wspierane przez wyznawane przez nas wartości i nie będą z nimi w konflikcie.

Moja opinia o książce

Niniejsza książka pokazuje, jak należy ponownie przeanalizować wszelkiego rodzaju sytuacje oraz kiedy Wasze absolutnie naturalne instynkty mogą przynieść Wam wielkie straty — zarówno jeśli chodzi pieniądze, jak i spokój ducha. Ta pozycja z pewnością pomoże Wam uniknąć skłonności do kupowania drogo i sprzedawania tanio, podążając za tłumem. Unikniecie dzięki niej pułapek ogólnych porad finansowych i zaczniecie mądrzej inwestować wszystkie swoje zasoby — nie tylko pieniądze, ale także czas i energię. Co najważniejsze uprościcie swoje finansowe życie.

7/10

Patryk Czerniejewski

Jeżeli było to dla Ciebie wartościowe udostępnij swoim znajomym

100 wyjątkowych cytatów na social media

E-book Sto wyjątkowych cytatów dla Twoich Soacial Mediów